Günümüz şartlarında iklim değişikliği , artan nüfus ve sanayileşme suya olan ihtiyacı her geçen daha da artmasına sebep olmaktadır. İşte yapılan araştırmalar ve gelişen teknoloji ile yer altı ve yer üstü sularını kullanma kararı ortaya çıkmıştır. Yağmur suları arıtılarak ve ya filtrelenerek kullanılabilmektedir.
Yağmur suyu arıtma sistemleri, çatılardan veya açık alanlardan toplanan yağmur suyunun filtrelenerek tekrar kullanılmasını sağlayan sistemlerdir. Özellikle kamu kurumlarında, sanayi tesislerinde, fabrikalarda, sitelerde ve müstakil evlerde su tasarrufu amacıyla kullanılır.
Yağmur suyu toplanması ve arıtılması, hem çevre dostu hem de işletmeler ve konutlar için maliyetleri ciddi oranda düşüren mükemmel bir sürdürülebilirlik adımıdır. Yağmur suyu, yapısı gereği sertlik derecesi düşük (yumuşak) ve kireçsiz bir su kaynağıdır; ancak çatıdan toplandığı esnada toz, yaprak, kuş pisliği ve atmosferik kirleticilere maruz kalır.
Bu suyun güvenle kullanılabilmesi için kullanım amacına (bahçe sulama, temizlik, proses suyu veya içme suyu) uygun bir arıtma filtrasyon zincirinden geçmesi gerekir.
Yağmur Suları Nasıl Arıtılır veya Filtrelenir?
Yağmur sularını belirli filtre işlemlerinden geçirerek kullanılabilir hale getirebiliriz. Bunun için belli şartlar ve sistemler devreye alınmalıdır. Öncelikle yağmur sularını bir araya toplayacak bir tesisat sistemi ve depolama sistemi oluşturulmalıdır. Yağmur suyu depoya girmeden önce, kaba pisliklerin (yaprak, dal, büyük toz kütleleri) ayrıştırılması gerekir.
-
Yeraltı veya Yerüstü Depoları: Toplanan suyun ışık almayan, serin bir ortamda depolanması yosun oluşumunu engeller.
-
Sakin Giriş Elemanı: Suyun depoya dipten, yukarı doğru yavaşça girmesini sağlayarak dipte biriken mikroskobik tortuların dalgalanmasını önler.
-
Sepet Filtreler ve Yaprak Ayırıcılar: Çatı oluklarının birleşme noktalarına yerleştirilir. Kaba atıkları sistemden uzaklaştırarak deponun çamurlaşmasını önler.
-
İlk Akış Ayırıcı : Yağmurun yağdığı ilk 10-15 dakikada çatıdaki tüm tozu ve kiri taşıyan ilk kirli su dalgasını sisteme almayıp dışarı tahliye eden mekanik bir düzenektir. Bu sayede depoya sadece temiz yağmur suyu ulaşır.
Suyun kullanılacağı yere (örneğin bina içi tesisat, çamaşır yıkama veya endüstriyel üretim) gönderilmeden önce geçmesi gereken filtrasyon aşamaları:
-
Multimedya Filtreler: Suda kalan ince askıda katı maddeleri (AKM) ve bulanıklığı yüksek verimle yakalar. Tutulan tortular otomatik ters yıkama ile sistemden atılır.
-
AC Filtreler: Yağmur suyundaki organik maddeleri, kötü kokuyu, renk bozukluklarını ve atmosferden gelen kimyasal kalıntıları absorbe eder.
-
Kartuş ve Torba Filtreler: Hassas cihazları korumak adına hassasiyeti 5 ila 1 mikrona kadar düşüren son tortu güvence filtreleridir.
Yağmur Suyu Kullanım Şartnamesi
Türkiye’de yağmur suyu toplama ve geri kazanımına ilişkin kurallar, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ve ilgili teknik şartnamelere göre işletilmektedir.
Özellikle büyük parsellerde zorunlu hale getirilen bu sistemin şartnameye göre nasıl işletileceği, projelendirmeden kullanım aşamasına kadar belirli kurallara bağlıdır.
İşte şartnamelere göre sistemin işletilme adımları ve kuralları:
1. Yağmur Suyu Zorunluluk ve Kapsam Kuralı
Yönetmelik ve şartnamelere göre sistemin kurulması iki ana kritere göre işletilir:
-
Zorunlu Alanlar: 2000 m² ve üzeri parsellerde yapılacak tüm binalarda yağmur suyu toplama sistemi (sarnıç veya yeraltı deposu) kurulması zorunludur.
-
İsteğe Bağlı Alanlar: 2000 m²’den küçük parsellerde ise belediyeler ve idareler kendi meclis kararlarıyla bu zorunluluğu getirebilir veya tamamen mülk sahibinin isteğine bırakılabilir.
2. Yağmur Suyu Depo Hacmi Nasıl Hesaplanır?
Şartnamelerde deponun boyutu rastgele belirlenmez. Hesaplama şu formüle ve kriterlere dayanır:
-
Çatı Alanı ve Yağış Miktarı: Binanın taban alanı (çatı yüzeyi), o bölgenin yıllık ortalama yağış miktarı (meteoroloji verileri) ve filtrenin verimlilik katsayısı çarpılarak yıllık toplanabilecek maksimum su miktarı hesaplanır.
-
Kullanım İhtiyacı: Binada yaşayacak kişi sayısı veya sulanacak yeşil alanın büyüklüğüne göre ihtiyaç duyulan su miktarı belirlenir. Şartname, bu iki veriden (arz ve talep) yola çıkarak optimum depo hacminin (genelde 15-30 günlük ihtiyacı karşılayacak şekilde) projelendirilmesini şart koşar.
3. Yağmur Suyu Tesisatı Nasıl Yapılmalıdır ?
Sistemin işletilmesinde en kritik kural, yağmur suyunun şebeke suyuna karışmasını önlemektir:
-
Ayrı Tesisat Hattı: Yağmur suyu geri kazanım hattı, şehir şebeke suyu hattından tamamen bağımsız, ayrı bir borulama sistemi (genellikle gri veya yeşil renkli borularla) ile kurulmalıdır. İki sistem arasında kesinlikle doğrudan bir bağlantı olamaz.
-
İlk Yağmur Suyu Ayırıcısı : Çatıdaki toz, yaprak ve pisliklerin depoya gitmesini önlemek için ilk 15-20 dakikalık yağmur suyunu dışarı tahliye eden bir mekanizma (ilk yağmur ayırıcısı) veya mekanik filtre sistemi şartname gereği zorunludur.
4. Yağmur Suyu Kullanım Alanları
Toplanan yağmur suyu, arıtma düzeyine göre sadece belirli alanlarda işletilebilir:
-
Standart Filtrasyon ile: Bahçe sulama, araç yıkama ve binaların klozet/rezervuar içlerinde (sifonlarda).
-
İleri Arıtma ile (Şartnamede özel izin varsa): Çamaşır yıkama veya endüstriyel proseslerde.
-
Not: Şartnamelere göre bu sular kesinlikle içme suyu veya kişisel temizlik (duş, el yıkama) suyu olarak kullanılamaz.
5. Proje Onay ve Yapı Kullanma İzin (İskan) Kuralı
Şartnamenin hukuki olarak işletilmesi mekanizması şöyle işler:
-
Ruhsat Aşaması: Mimari ve sıhhi tesisat projelerinde yağmur suyu toplama sistemi gösterilmeyen yapılara yapı ruhsatı verilmez.
-
İskan Aşaması: Bina bittiğinde, ilgili belediye ekipleri yerinde inceleme yapar. Yağmur suyu deposu, filtreleri ve hidrofor sistemi şartnameye uygun olarak çalışır durumda değilse binaya yapı kullanma izin belgesi (iskan) düzenlenmez.
Özetle: Süreç; imar durumuna göre zorunluluğun tespiti, meteorolojik verilere göre depo hacminin projelendirilmesi, şebekeden tamamen bağımsız ayrı bir tesisat çekilmesi ve iskan aşamasında belediye tarafından çalışırlığının denetlenmesi şeklinde işletilmektedir.